Đau thần kinh tọa là một trong những bệnh lý xương khớp phổ biến, gây ra những cơn đau lan dọc từ thắt lưng xuống chân và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là thoát vị đĩa đệm, chèn ép dây thần kinh hoặc sai lệch cấu trúc cột sống. Nhận biết sớm đau thần kinh tọa là gì? Nguyên nhân mức độ nguy hiểm và cách điều trị dụng phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng về lâu dài.
Đau thần kinh tọa là gì? Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách điều trị
Đau thần kinh tọa (hay còn gọi là đau dây thần kinh hông to) là tình trạng đau xuất phát từ dây thần kinh lớn nhất trong cơ thể – dây thần kinh tọa. Dây thần kinh này chạy từ vùng thắt lưng, đi qua mông, mặt sau đùi, xuống cẳng chân và lan đến bàn chân. Khi dây thần kinh bị chèn ép, bị kích thích hoặc bị tổn thương, người bệnh sẽ cảm thấy đau dọc theo đường đi của nó, kèm theo nhiều biểu hiện như tê bì, yếu cơ, khó vận động hoặc mất cảm giác.
Trong y khoa, đau thần kinh tọa không phải là một bệnh đơn lẻ, mà là biểu hiện của một nhóm bệnh lý ảnh hưởng đến cột sống thắt lưng và rễ thần kinh. Phần lớn các trường hợp xuất phát từ thoát vị đĩa đệm, gây chèn ép vào rễ thần kinh L4, L5 hoặc S1.
Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, nhưng phổ biến nhất ở người từ 25 đến 60 tuổi, đặc biệt là những người lao động nặng, người làm việc văn phòng hay phải ngồi lâu, hoặc người ít vận động. Nếu không được điều trị đúng cách, đau thần kinh tọa có thể trở thành mạn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Cấu trúc và vai trò của dây thần kinh tọa
Để hiểu rõ cơ chế đau thần kinh tọa, cần nắm qua cấu trúc và vai trò của dây thần kinh này. Dây thần kinh tọa được hình thành từ các rễ thần kinh L4, L5, S1, S2 và S3 của tủy sống, kết hợp lại và tạo thành bó thần kinh lớn chạy dọc xuống hai chân. Đây là dây thần kinh chi phối phần lớn cảm giác và vận động của chi dưới, bao gồm:
Cảm giác từ mặt ngoài chân, mặt sau đùi và phần lớn bàn chân.
Điều khiển vận động của nhiều nhóm cơ quan trọng như cơ đùi sau, cơ cẳng chân và cơ bàn chân.
Hỗ trợ khả năng đi đứng, chạy nhảy, giữ thăng bằng và nâng đỡ cơ thể.
Khi dây thần kinh tọa bị chèn ép, mọi hoạt động liên quan đến chi dưới đều bị ảnh hưởng. Đây là lý do khiến người bệnh đau thần kinh tọa không chỉ bị đau, mà còn gặp khó khăn khi ngồi, đứng, cúi, xoay người hoặc đi lại.
Nguyên nhân gây đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa do nhiều nguyên nhân gây ra, nhưng nổi bật nhất vẫn là các vấn đề liên quan đến cột sống thắt lưng. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến:
Thoát vị đĩa đệm thắt lưng
Đây là nguyên nhân chiếm hơn 80% trường hợp đau thần kinh tọa. Đĩa đệm gồm hai phần: vòng sợi bên ngoài và nhân nhầy bên trong. Khi vòng sợi bị rách, nhân nhầy tràn ra ngoài và chèn ép rễ thần kinh, gây ra cơn đau điển hình lan dọc chân.
Tình trạng này dễ gặp ở người:
Ngồi nhiều, ít vận động
Bê vác vật nặng sai tư thế
Lao động cột sống quá mức
Thoái hóa cột sống do tuổi tác
Thoái hóa cột sống thắt lưng
Theo thời gian, sụn khớp và đĩa đệm bị mòn, gây biến dạng cột sống, tạo ra gai xương. Những gai xương này chèn ép lên rễ thần kinh, làm xuất hiện cơn đau thần kinh tọa kéo dài.
Gai cột sống
Gai xương mọc ra từ thân đốt sống khiến rễ thần kinh bị kẹt. Người bị gai cột sống thường đau nhiều khi vận động, xoay người hoặc đứng lâu.
Hẹp ống sống
Hẹp ống sống khiến không gian chứa tủy và dây thần kinh bị thu hẹp, gây chèn ép kéo dài. Đây là nguyên nhân thường gặp ở người trung niên và cao tuổi.
Hội chứng cơ hình lê
Cơ hình lê nằm ở vùng mông, ngay cạnh dây thần kinh tọa. Khi cơ bị căng, viêm hoặc co thắt bất thường, nó có thể gây chèn ép dây thần kinh, gây đau lan xuống chân.
Chấn thương cột sống
Tai nạn giao thông, ngã mạnh, chấn thương thể thao hoặc nâng vật nặng sai cách đều có thể gây tổn thương đốt sống, dây chằng và đĩa đệm, từ đó chèn ép dây thần kinh tọa.
Khối u và nhiễm trùng
Dù hiếm gặp nhưng một số khối u ở cột sống hoặc tình trạng nhiễm trùng có thể gây áp lực lên dây thần kinh, dẫn đến đau thần kinh tọa.
Nguyên nhân khác
Một số bệnh lý khác như trượt đốt sống, loãng xương nặng hoặc viêm khớp cũng có thể là yếu tố góp phần gây đau thần kinh tọa.
Triệu chứng nhận biết đau thần kinh tọa
Tùy vào mức độ chèn ép và vị trí tổn thương của dây thần kinh, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:
Đau lan dọc từ thắt lưng đến chân: Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Cơn đau bắt đầu từ thắt lưng, lan xuống mông, mặt sau đùi, cẳng chân và có thể xuống đến bàn chân. Một bên chân thường đau nhiều hơn.
Cảm giác tê bì, châm chích: Người bệnh có cảm giác tê rần, kim châm hoặc kiến bò dọc theo đường đi của dây thần kinh. Mức độ tê tùy thuộc vào rễ thần kinh bị chèn ép.
Đau tăng khi vận động: Các hoạt động như cúi xuống, xoay người, ho mạnh, hắt hơi hoặc đứng lâu đều khiến cơn đau tăng lên. Ngồi lâu, đặc biệt là ngồi sai tư thế, cũng làm triệu chứng nặng hơn.
Yếu cơ hoặc giảm phản xạ: Khi chèn ép kéo dài, một số cơ bị mất khả năng điều khiển. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi nhấc chân, bước đi hoặc đứng bằng mũi chân.
Rối loạn cảm giác: Một số khu vực ở chân hoặc bàn chân mất cảm giác chạm nhẹ hoặc nóng lạnh.
Mất kiểm soát đại tiểu tiện (trường hợp nặng): Đây là dấu hiệu của hội chứng đuôi ngựa – một tình trạng cấp cứu y khoa cần được chữa trị ngay.
Các mức độ nguy hiểm của đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng nếu không được can thiệp kịp thời.
Giai đoạn nhẹ: Cơn đau chỉ xuất hiện khi vận động mạnh hoặc duy trì tư thế lâu. Người bệnh vẫn đi lại bình thường nhưng cảm thấy khó chịu ở thắt lưng và mông.
Giai đoạn trung bình: Đau lan xuống chân rõ rệt. Tê bì xuất hiện thường xuyên. Khả năng vận động bị hạn chế. Nhiều người phải thay đổi tư thế liên tục để giảm đau.
Giai đoạn nặng: Đau dữ dội như điện giật, đau buốt dọc chân. Yếu cơ, khó đứng hoặc đi lại. Người bệnh có thể bị lệch dáng khi đi.
Giai đoạn biến chứng: Nếu không điều trị, người bệnh có nguy cơ:
Teo cơ
Liệt chi dưới
Mất khả năng vận động
Rối loạn đại tiểu tiện
Rối loạn cảm giác kéo dài
Những biến chứng này ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống và có thể trở thành di chứng vĩnh viễn.
Đau thần kinh tọa có chữa khỏi hoàn toàn không?
Tùy vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và phác đồ điều trị, người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn hoặc kiểm soát hiệu quả triệu chứng.
Nếu được phát hiện sớm, kết hợp vật lý trị liệu – nghỉ ngơi – dùng thuốc đúng cách, đa số bệnh nhân hồi phục trong vài tuần đến vài tháng. Tuy nhiên, nếu đã có chèn ép nặng hoặc thoát vị đĩa đệm lớn, quá trình điều trị sẽ mất nhiều thời gian hơn.
Các phương pháp điều trị đau thần kinh tọa
Điều trị đau thần kinh tọa cần sự kết hợp giữa kiểm soát triệu chứng, giải phóng chèn ép và phục hồi vận động. Dưới đây là những phương pháp điều trị được áp dụng phổ biến trong y khoa hiện nay:
Điều trị không phẫu thuật
Nghỉ ngơi và thay đổi thói quen sinh hoạt
Người bệnh nên hạn chế bê vác nặng, tránh ngồi lâu và giữ tư thế lưng thẳng khi làm việc. Thay đổi môi trường lao động và thói quen vận động giúp giảm áp lực lên rễ thần kinh.
Sử dụng thuốc
Bác sĩ có thể kê:
Thuốc giảm đau
Thuốc giãn cơ
Thuốc kháng viêm
Thuốc giảm đau thần kinh
Vitamin nhóm B hỗ trợ thần kinh
Việc dùng thuốc phải có hướng dẫn của bác sĩ để tránh tác dụng phụ.
Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng
Đây là phương pháp cốt lõi trong điều trị đau thần kinh tọa với nhiều kỹ thuật:
Kéo giãn cột sống: Giảm áp lực lên đĩa đệm, giúp nhân nhầy trở về vị trí.
Siêu âm trị liệu: Năng lượng siêu âm xuyên sâu giúp giảm viêm, tăng tuần hoàn và làm mềm mô.
Điện xung: Giúp giảm đau nhanh, giãn cơ và kích thích tuần hoàn.
Sóng ngắn trị liệu: Tác động nhiệt sâu, giảm căng cơ và giảm viêm.
Laser trị liệu công suất cao: Giảm đau nhanh, thúc đẩy tái tạo mô tổn thương.
Bài tập chuyên biệt
Một số bài tập rất hiệu quả:
Kéo giãn cơ đùi sau
Bài tập cơ bụng – lưng
Bài tập mở khớp hông
Bài tập tăng độ dẻo dai cột sống
Bài tập cần có sự hướng dẫn của chuyên viên.
Tiêm ngoài màng cứng
Trong trường hợp đau nặng kéo dài, tiêm corticosteroid có thể giúp giảm đau nhanh, giảm viêm và cải thiện vận động.
Điều trị phẫu thuật
Chỉ áp dụng khi:
Thoát vị đĩa đệm quá lớn
Chèn ép rễ thần kinh nặng
Đau kéo dài trên ba tháng không cải thiện
Yếu liệt cơ tiến triển
Các phương pháp phẫu thuật hiện đại gồm:
Phẫu thuật nội soi lấy nhân thoát vị
Vi phẫu giải ép rễ thần kinh
Thay đĩa đệm nhân tạo
Phẫu thuật hàn xương
Phẫu thuật giúp giải phóng chèn ép hiệu quả nhưng cần thời gian hồi phục dài và chi phí cao.
Cách chăm sóc người bị đau thần kinh tọa tại nhà
Duy trì tư thế đúng khi ngồi và làm việc
Sử dụng ghế có tựa lưng và đệm thắt lưng
Tránh bẻ lưng hoặc xoay người quá mạnh
Nghỉ ngơi kết hợp vận động nhẹ nhàng
Chườm nóng – chườm lạnh đúng cách
Tập các bài kéo giãn hằng ngày
Giữ cân nặng hợp lý
Phòng ngừa đau thần kinh tọa
Tập luyện đều đặn, đặc biệt là các bài tăng cường cơ lưng – bụng
Không ngồi lâu quá 45 phút
Nghỉ giải lao khi làm việc máy tính
Kiểm soát cân nặng
Tránh mang vác vật nặng
Giữ tinh thần thoải mái, giảm căng thẳng
Điều trị đau thần kinh tọa uy tín tại Phòng khám Y Khoa Thái Dương – Cần Thơ
Phòng khám Y Khoa Thái Dương sở hữu:
Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp – thần kinh giàu kinh nghiệm
Phác đồ điều trị cá nhân hóa theo mức độ tổn thương
Hệ thống máy móc hiện đại: siêu âm trị liệu, laser công suất cao, điện xung, kéo giãn cột sống, sóng ngắn
Quy trình điều trị kết hợp vật lý trị liệu – phục hồi chức năng – tư vấn bài tập tại nhà
Theo dõi cải thiện theo từng giai đoạn
Phòng khám hướng đến mục tiêu giúp người bệnh giảm đau nhanh, phục hồi vận động và phòng ngừa tái phát bền vững.
Thông tin liên hệ Phòng khám y khoa Thái Dương
Địa chỉ: 15A Trần Khánh Dư, phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
Chi nhánh: 146/4 KV1 Trần Vĩnh Khiết, phường An Bình, quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
Hotline: 0948838489 – 0939001178
Website: ykhoathaiduong.vn
Google maps: Phòng khám y khoa Thái Dương